Дайындағандар: Бентнорюс М.Н.
Чернолих Н.С.
5 жастағы балаға арналған қауіпсіздік ережелері
5 жасқа келгенде бала біртіндеп дербес бола бастайды, айналасындағы әлемді белсенді түрде танып-біледі және көп нәрсені өз бетінше жасауға ұмтылады. Алайда ол әлі де қауіпті әрдайым дұрыс бағалай алмайды. Сондықтан ересектердің міндеті — баланы қорғау ғана емес, сонымен қатар оның қауіпсіз мінез-құлық дағдыларын біртіндеп қалыптастыру.
🏠 Баланың үйдегі қауіпсіздігі
Балаға қарапайым ережелерді түсіндіріңіз:
- сіріңкемен, оттықпен және электр құрылғыларымен ойнауға болмайды;
- плитаны, пешті және басқа да қауіпті құрылғыларды өз бетінше қосуға болмайды;
- ересектердің рұқсатынсыз дәрі-дәрмектер мен тұрмыстық химия құралдарын алуға болмайды;
- розеткалар мен сымдарға қол тигізуге болмайды;
- ашық терезелер мен балкондардың жанында ойнауға болмайды;
- терезенің алдына шығуға және масаға арналған торға сүйенуге болмайды;
- ересектердің рұқсатынсыз өткір заттарды алуға болмайды.
Терезелерге ерекше назар аудару қажет: мамандар терезелерге арнайы блокаторлар орнатуды, терезелердің жанына жиһаз қоймауды және масаға арналған торды баланың құлап кетуінен қорғайтын құрал ретінде қарастырмауды ұсынады. 2–5 жастағы балалар қауіп-қатері жоғары топқа жатады.
🚦 Көшедегі қауіпсіздік
Серуен кезінде балаға үнемі мына ережелерді еске салып отырыңыз:
- жолды тек жаяу жүргіншілер өткелі арқылы және бағдаршамның рұқсат беретін сигналы жанған кезде ғана кесіп өтуге болады;
- жолдан өтер алдында тоқтап, жолдың қауіпсіз екеніне көз жеткізу қажет;
- доптың немесе ойыншықтың артынан жүгіріп, жолдың жүріс бөлігіне шығуға болмайды;
- жолдың жанында және тұрақта тұрған көліктердің арасында ойнауға болмайды;
- аулада мұқият болу керек: көлік тұрақта тұрған машинаның артынан күтпеген жерден шығып кетуі мүмкін;
- ата-ананың рұқсатынсыз олардан алысқа кетуге болмайды;
- бейтаныс адамдармен сөйлесуге және олармен бірге кетуге болмайды.
Дұрыс үлгі көрсету өте маңызды. Бала ең алдымен ересектердің мінез-құлқына еліктейді: егер ата-анасы жол қозғалысы ережелерін сақтаса, балаға қауіпсіз мінез-құлықты әдетке айналдыру оңайырақ болады.
🛝 Балалар алаңындағы қауіпсіздік
Балаға мыналарды үйретіңіз:
- басқа балалар тербеліп жатқан кезде әткеншекке жақындамау;
- әткеншекке отырар немесе одан түсер алдында оның толық тоқтағанын күту;
- басқа балаларды итермеу;
- өрмелеуге арналмаған құрылымдарға шықпау;
- бейтаныс заттарды алмау;
- сынған жабдық немесе қауіпті жағдай байқалса, ересек адамға хабарлау.
🌳 Серуен кезіндегі қауіпсіздік
Бала мынаны білуі керек: ересек адамның рұқсатынсыз серуендеп жүрген жерден кетуге болмайды.
Егер бала адасып қалса, оған мына әрекеттерді үйрету қажет:
- Алысқа қашпау және тығылмау.
- Тоқтап, сенім артуға болатын ересек адамнан көмек сұрау.
- Өзінің атын және ата-анасының атын айту.
- Қауіпті жағдайда қатты дауыстап көмек шақыру қажет екенін білу.
📞 Баланы көмек сұрауға үйретеміз
Бес жастағы балаға қауіп төнген жағдайда үндемей қалмай, бірден ересек адамнан көмек сұрау керектігін түсіндіру маңызды.
Үйде әртүрлі жағдайларды ойын түрінде талқылауға болады:
«Егер сен… не істейсің?»
- өртті көрсең;
- дүкенде ата-анаңнан адасып қалсаң;
- бейтаныс адам сені өзімен бірге баруға шақырса;
- белгісіз зат тауып алсаң;
- аулада адасып қалсаң;
- басқа баланың қауіпті жағдайға тап болғанын көрсең.
Қазақстанда төтенше жағдай кезінде бала 112 нөмірін білуі маңызды. Сондай-ақ негізгі арнайы қызметтердің нөмірлерін білуі керек, мысалы, 101 — өрт сөндіру қызметі.
👨👩👧 Ата-аналарға арналған басты ереже
Балаға жай ғана: «Бұл қауіпті!» деп айту жеткіліксіз. Неліктен бұлай жасауға болмайтынын түсіндіру, дұрыс әрекет ету үлгісін көрсету және қауіпсіздік ережелерін үнемі қайталап отыру әлдеқайда тиімді.
Есіңізде болсын:
Бала қауіпсіздікті ересектердің үлгісі арқылы үйренеді.
Балаға мұқият болыңыз, онымен сөйлесіңіз, әртүрлі жағдайларды бірге сахналаңыз және дұрыс шешім қабылдағаны үшін оны мақтап отырыңыз.
«Қауіпсіздіктің 5 ережесі» жадынамасы
- Тоқта — ойлан — әрекет ет.
- Ересектерсіз қауіпті заттарға қол тигізбе.
- Ата-анаңның немесе өзің танитын ересек адамның рұқсатынсыз олармен бірге ешқайда кетпе.
- Жолда ерекше мұқият бол.
- Қорықсаң немесе қауіпті жағдайға тап болсаң — бірден ересек адамнан көмек сұра.
Баланың қауіпсіздігі ересектердің жауапкершілігінен басталады!
